دیفای چیست؟ امور مالی غیرمتمرکز، کاربردها و ریسک‌ها

تیم تحلیلی صراف ·

دیفای (DeFi یا امور مالی غیرمتمرکز) مجموعه‌ای از خدمات مالی است که به‌جای بانک یا صرافی، با قراردادهای هوشمند روی بلاک‌چین اجرا می‌شود: مبادلهٔ توکن، وام دادن و گرفتن، استیبل‌کوین و مشتقات. در دیفای کسی حساب شما را باز یا مسدود نمی‌کند، اما کسی هم پشتیبان شما نیست: خطای خودتان، باگ قرارداد یا هک، معمولاً برگشت‌پذیر نیست. این راهنما اجزای دیفای، طرز استفاده و ریسک‌هایش را توضیح می‌دهد.

دیفای با بانک و صرافی چه فرقی دارد؟

بانک یا صرافی متمرکزدیفای چه کسی دارایی را نگه می‌دارد؟مؤسسهکیف پول خود شما یا قرارداد هوشمند قواعد را چه کسی اجرا می‌کند؟کارکنان و سیستم مؤسسهکد قرارداد دسترسیاحراز هویت و ساعت کاریهر کسی با یک کیف پول، شبانه‌روز اگر اشتباه کنیدپشتیبانی ممکن است کمک کندمعمولاً راه برگشتی نیست

اجزای اصلی دیفای

صرافی غیرمتمرکز (DEX)

مبادلهٔ مستقیم توکن‌ها از کیف پول. بیشتر DEXها به‌جای دفتر سفارش، از «بازارساز خودکار» (AMM) استفاده می‌کنند: استخری از دو توکن که قیمت را با یک فرمول تعیین می‌کند. یونی‌سواپ، که نسخهٔ اولش در سال ۲۰۱۸ روی اتریوم راه افتاد، این مدل را فراگیر کرد.

وام‌دهی و وام‌گیری

در پروتکل‌هایی مثل Aave کاربران توکن می‌سپارند و سود می‌گیرند و دیگران با گذاشتن وثیقه‌ای بیشتر از مبلغ وام، قرض می‌گیرند. اگر ارزش وثیقه از حدی پایین‌تر بیاید، قرارداد آن را خودکار می‌فروشد (لیکوئید می‌کند).

استیبل‌کوین

توکن‌هایی که قرار است ارزششان با دلار برابر بماند و پایهٔ بیشتر معاملات دیفای‌اند. سازوکار حفظ ارزش در آن‌ها متفاوت است؛ دربارهٔ تفاوت‌ها تتر چیست را بخوانید.

مشتقات و قراردادهای دائمی

بعضی پروتکل‌ها معاملهٔ اهرمی و قرارداد دائمی را هم روی زنجیره انجام می‌دهند؛ با همان ریسک‌های اهرم که در صرافی‌ها هست.

برای استفاده از دیفای چه لازم است؟

  1. کیف پول شخصی مثل MetaMask یا Trust Wallet، با عبارت بازیابی‌ای که فقط خودتان دارید. راهنمای کیف پول
  2. ارز بومی شبکه برای کارمزد؛ مثلاً اتر روی اتریوم یا BNB روی BNB Smart Chain. بدون آن هیچ تراکنشی انجام نمی‌شود.
  3. آدرس درست سایت پروژه؛ سایت‌های جعلیِ شبیه پروتکل‌های مشهور زیادند.

ارزش کل قفل‌شده (TVL)

TVL مجموع ارزش دارایی‌هایی است که در قراردادهای یک پروتکل قرار دارد و سایت‌هایی مثل DefiLlama آن را گزارش می‌کنند. TVL بزرگ‌تر یعنی پول بیشتری به پروتکل اعتماد کرده، اما به معنی امنیت نیست: بعضی از بزرگ‌ترین هک‌ها از پروتکل‌هایی با TVL بالا بوده‌اند.

ریسک‌های دیفای، با نمونه‌های واقعی

دیفای برای چه کسی مناسب است؟

برای کسی که با کیف پول شخصی، کارمزد شبکه و امضای تراکنش راحت است و فقط مبلغی را وارد می‌کند که از دست دادنش را تحمل می‌کند. اگر تازه‌کارید، اول با مبالغ کوچک و پروتکل‌های قدیمی‌تر شروع کنید و وعدهٔ سودهای خیلی بالا را نشانهٔ ریسک خیلی بالا بدانید.

پرسش‌های پرتکرار

آیا دیفای قانونی است؟

وضعیت حقوقی دیفای در کشورهای مختلف متفاوت است. خود فناوری فقط کد است؛ مسئولیت نحوهٔ استفاده و رعایت قوانین با کاربر است.

سود وام‌دهی در دیفای از کجا می‌آید؟

از بهره‌ای که وام‌گیرندگان می‌پردازند و گاهی از توکن‌های تشویقی پروتکل. نرخ آن با عرضه و تقاضا تغییر می‌کند و تضمینی نیست.

آیا برای دیفای به صرافی نیاز دارم؟

برای شروع معمولاً بله: باید ارز بومی شبکه را برای کارمزد و توکن‌هایی را که می‌خواهید استفاده کنید از جایی بخرید و به کیف پول شخصی منتقل کنید. در صراف واریز و برداشت روی شبکه‌های TRC20، ERC20، BEP20، سولانا، پالیگان و بیت کوین انجام می‌شود؛ آموزش واریز و برداشت.

اگر در دیفای هک شوم، پولم برمی‌گردد؟

معمولاً نه. تراکنش‌های بلاک‌چین برگشت‌پذیر نیستند و مرجعی برای بازگرداندن وجود ندارد.

این مطلب آموزشی است و توصیهٔ مالی نیست.