تیم تحلیلی صراف ·
اتریوم (Ethereum) یک بلاک‌چین عمومی و غیرمتمرکز است که علاوه بر انتقال پول، برنامه‌هایی به نام «قرارداد هوشمند» را اجرا می‌کند؛ بسیاری از توکن‌ها، استیبل‌کوین‌هایی مثل تتر ERC20 و اپلیکیشن‌های دیفای روی همین شبکه ساخته شده‌اند. ارز بومی این شبکه اتر با نماد ETH است که کارمزد تراکنش‌ها (گس) با آن پرداخت می‌شود؛ پس وقتی کسی می‌گوید «اتریوم خریدم»، در واقع اتر خریده است. شبکه اصلی اتریوم از ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۵ کار می‌کند و از ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲ (۲۴ شهریور ۱۴۰۱) با سازوکار اثبات سهام (Proof of Stake) اداره می‌شود.
اتریوم را یک کامپیوتر جهانی در نظر بگیرید که شبکه‌ای از نودها اجرایش می‌کنند و اتر پولی است که برای استفاده از آن می‌پردازید. طبق ethereum.org، اتر برای پرداخت کارمزد، استیکینگ و به‌عنوان پول دیجیتال به کار می‌رود.
اصطلاحیعنی چه؟ Ethereum (اتریوم)نام شبکه و بلاک‌چین Ether (اتر، ETH)ارز بومی شبکه؛ کارمزد همه تراکنش‌ها با آن پرداخت می‌شود weiکوچک‌ترین واحد اتر؛ هر ۱ ETH برابر ۱۰ به توان ۱۸ wei است gweiیک میلیاردیم اتر؛ واحد رایج برای بیان قیمت گسایده اتریوم را ویتالیک بوترین در وایت‌پیپری مطرح کرد: بلاک‌چینی با یک زبان برنامه‌نویسی کامل که هرکس بتواند روی آن برنامه بنویسد. مهم‌ترین نقطه‌ها طبق صفحه تاریخچه ethereum.org:
تاریخرویداداهمیت ۲۷ نوامبر ۲۰۱۳انتشار وایت‌پیپرمعرفی ایده ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۴فروش اولیه اتر۴۲ روز، با پرداخت بیت‌کوین ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۵Frontierشروع به کار شبکه اصلی ۲۰ ژوئیه ۲۰۱۶هارد فورک DAOجدا شدن اتریوم کلاسیک (ETC) ۱ دسامبر ۲۰۲۰Beacon Chainراه‌اندازی زنجیره اثبات سهام ۵ اوت ۲۰۲۱London (EIP-1559)شروع سوزاندن بخشی از کارمزدها ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲The Merge (مرج)کنار رفتن استخراج و گذر به اثبات سهام ۱۲ آوریل ۲۰۲۳Shapellaامکان برداشت اتر استیک‌شده ۱۳ مارس ۲۰۲۴Dencun (EIP-4844)کارمزد بسیار کمتر در لایه ۲ ۷ مه ۲۰۲۵Pectraسقف ۲۰۴۸ اتر برای هر ولیدیتور ۳ دسامبر ۲۰۲۵Fusakaظرفیت داده بیشتر برای لایه ۲ماجرای DAO: در ۲۰۱۶ قراردادی به نام The DAO هک شد و بیش از ۳٫۶ میلیون اتر از آن خارج شد. جامعه اتریوم با بیش از ۸۵٪ آرا هارد فورکی انجام داد تا صاحبان وجوه بتوانند پولشان را پس بگیرند. گروهی از ماینرها، با این استدلال که ایراد در خود پروتکل نبود، زنجیره قبلی را با نام اتریوم کلاسیک (ETC) ادامه دادند؛ به همین دلیل ETH و ETC دو ارز جدا هستند.
ارتقای بعدی، Glamsterdam، طبق اعلام بنیاد اتریوم ۶ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۴ مهر ۱۴۰۵) روی شبکه آزمایشی Sepolia فعال می‌شود و تاریخ شبکه اصلی آن هنوز تعیین نشده است.
قرارداد هوشمند برنامه‌ای روی بلاک‌چین است که با منطق «اگر این شد، آن کار را بکن» دقیقاً طبق کدش اجرا می‌شود. ethereum.org آن را به دستگاه فروش خودکار تشبیه می‌کند: کالا را انتخاب می‌کنید، پول می‌پردازید، دستگاه مبلغ را بررسی می‌کند و کالا را می‌دهد، بدون فروشنده. dApp یا اپلیکیشن غیرمتمرکز هم ترکیب یک قرارداد هوشمند با یک رابط کاربری است که بخش اصلی‌اش به جای سرور یک شرکت، داخل ماشین مجازی اتریوم (EVM) اجرا می‌شود. استیبل‌کوین‌ها، صرافی‌های غیرمتمرکز، پلتفرم‌های وام‌دهی مثل Aave و NFTها نمونه‌های رایج هستند.
ERC-20 استانداردی است که فابیان فوگلشتلر در نوامبر ۲۰۱۵ پیشنهاد داد و توابع مشترکی مثل transfer و approve را تعریف می‌کند تا هر کیف پول و صرافی بتواند همه توکن‌های پیرو آن را یک‌جور پشتیبانی کند. تتر (USDT) هم روی اتریوم با همین استاندارد منتشر می‌شود و آدرس قرارداد رسمی آن طبق سایت Tether این است: 0xdac17f958d2ee523a2206206994597c13d831ec7. چون ساختن توکن ERC-20 برای هر کسی ممکن است، توکن جعلی با نام و نماد مشابه هم وجود دارد؛ ملاک اصالت آدرس قرارداد است، نه اسم. تفاوت شبکه‌های تتر را در راهنمای کامل تتر بخوانید.
گس واحد سنجش محاسبه‌ای است که هر کار روی اتریوم لازم دارد و بهای آن با اتر پرداخت می‌شود. کارمزد دو بخش دارد:
مثال (از مستندات ethereum.org): انتقال ساده اتر ۲۱٬۰۰۰ واحد گس مصرف می‌کند. با base fee برابر ۱۰ gwei و انعام ۲ gwei، کارمزد می‌شود ۲۱٬۰۰۰ × (۱۰ + ۲) = ۲۵۲٬۰۰۰ gwei، یعنی ۰٫۰۰۰۲۵۲ ETH؛ از این مبلغ ۰٫۰۰۰۲۱ ETH سوزانده می‌شود و ۰٫۰۰۰۰۴۲ ETH به ولیدیتور می‌رسد. تراکنش‌های پیچیده‌تر مثل کار با قراردادهای هوشمند گس بیشتری مصرف می‌کنند.
چرا کارمزد بالا و پایین می‌رود؟ اگر بلاک قبلی از حجم هدف (نصف سقف گس بلاک) پرتر باشد، base fee حداکثر ۱۲٫۵٪ بالا می‌رود و اگر خالی‌تر باشد، پایین می‌آید. پس وقتی کاربران زیادی هم‌زمان تراکنش می‌فرستند، کارمزد به‌سرعت بالا می‌رود. برخلاف تصور رایج، مرج قرار نبود کارمزد را کم کند؛ ethereum.org می‌گوید مرج تغییر سازوکار اجماع بود، نه افزایش ظرفیت. راه اصلی کاهش کارمزد برای کاربران، شبکه‌های لایه ۲ است.
اتر برخلاف بیت‌کوین که سقف ۲۱ میلیون واحدی دارد، سقف عرضه ثابت ندارد. عرضه آن حاصل دو نیروست: صدور اتر جدید به‌عنوان پاداش ولیدیتورها و سوزاندن base fee.
نتیجه: عرضه اتر هنگام مرج حدود ۱۲۰٫۵۲ میلیون واحد بود (ultrasound.money) و به گزارش CoinGecko تا ۷ مهر ۱۴۰۵ به حدود ۱۲۲٫۰۹ میلیون رسیده، یعنی در حدود چهار سال نزدیک ۱٫۳٪ بیشتر شده است. پس «اتریوم همیشه کاهشی است» دقیق نیست: در دوره‌های شلوغ سوزاندن می‌تواند از صدور جلو بزند و در دوره‌های خلوت عرضه کمی رشد می‌کند.
در اثبات سهام، به جای ماینرها ولیدیتورها اتر خود را قفل (استیک) می‌کنند و برای پیشنهاد و تأیید بلاک‌ها پاداش می‌گیرند. بعد از مرج، بلاک‌ها حدود هر ۱۲ ثانیه ساخته می‌شوند و طبق ethereum.org مصرف انرژی شبکه حدود ۹۹٫۹۵٪ کم شد.
صراف خدمات استیکینگ، سپرده سودده، وام‌دهی یا سود تضمینی ارائه نمی‌دهد.
لایه ۲ شبکه‌ای جداست که اتریوم را گسترش می‌دهد و امنیتش را از آن می‌گیرد. رایج‌ترین نوع، رول‌آپ است: تراکنش‌ها بیرون از شبکه اصلی پردازش و داده‌شان روی اتریوم ثبت می‌شود. در رول‌آپ خوش‌بینانه تراکنش‌ها معتبر فرض می‌شوند اما می‌توان به آن‌ها اعتراض کرد؛ در رول‌آپ دانش صفر (ZK) یک اثبات ریاضی از درستی محاسبات به شبکه اصلی فرستاده می‌شود.
از شبکه‌های لایه ۲ که ethereum.org فهرست کرده می‌توان به Base، Arbitrum One، Optimism، Starknet و ZKsync Era اشاره کرد. Dencun با معرفی «بلاب»ها هزینه ثبت داده برای رول‌آپ‌ها را به‌شدت کم کرد و Fusaka ظرفیت این داده‌ها را بالا برد. به هشدار ethereum.org بسیاری از این پروژه‌ها هنوز جوان و تا حدی آزمایشی‌اند؛ ریسک هر کدام را در L2BEAT ببینید.
طبق CoinGecko، قیمت اتر در ۷ مهر ۱۴۰۵ حدود ۲٬۶۹۴ دلار و ارزش بازارش حدود ۳۲۹ میلیارد دلار بوده و در رتبه دوم ارزش بازار کریپتو قرار داشته است. سقف تاریخی ثبت‌شده در همین منبع ۴٬۹۴۶ دلار در ۲۴ اوت ۲۰۲۵ (۲ شهریور ۱۴۰۴) است. قیمت زنده را در صفحه قیمت اتریوم در صراف ببینید.
قیمت تومانی: صراف قیمت دلاری را در نرخ لحظه‌ای تتر در بازار ایران ضرب می‌کند و این عدد جنبه اطلاع‌رسانی دارد. مثال فرضی: اگر اتر ۳٬۰۰۰ دلار و تتر ۱۰۰٬۰۰۰ تومان باشد، قیمت تومانی ۳۰۰ میلیون تومان نمایش داده می‌شود؛ این اعداد نرخ واقعی نیستند.
خرید اتر در صراف: صراف یک صرافی امانی است و واریز فقط آن‌چین و روی شبکه‌های TRC20، ERC20، BEP20، سولانا، پالیگان و بیت‌کوین انجام می‌شود؛ واریز تومانی، کارت بانکی یا درگاه ریالی وجود ندارد.
قرارداد دائمی اتر هم در بخش فیوچرز صراف معامله می‌شود؛ حداکثر اهرم هر قرارداد پیش از ثبت سفارش نمایش داده می‌شود و از ۸ مهر ۱۴۰۵ فاندینگ روی قراردادهای دائمی اعمال می‌شود. پیش از معامله با اهرم، آموزش فیوچرز، لانگ، شورت و حد ضرر را بخوانید.
خیر. ارزی به نام ETH2 وجود ندارد. بنیاد اتریوم در ژانویه ۲۰۲۲ نام Eth1 را به «لایه اجرا» و Eth2 را به «لایه اجماع» تغییر داد که هر دو با هم همان اتریوم هستند و در مرج هم دارندگان اتر لازم نبود کاری بکنند. هر کس از شما بخواهد ETH را به «ETH2» تبدیل کنید، به احتمال زیاد کلاهبردار است.
هر دو تا ژوئیه ۲۰۱۶ یک زنجیره بودند. پس از هک The DAO، اکثریت با هارد فورک وجوه را بازگرداندند و آن زنجیره همان اتریوم (ETH) شد؛ مخالفان زنجیره قبلی را با نام اتریوم کلاسیک (ETC) ادامه دادند.
اتر سقف عرضه ثابت ندارد. عرضه به تفاضل پاداش ولیدیتورها و مقدار سوزانده‌شده بستگی دارد و طبق CoinGecko در ۷ مهر ۱۴۰۵ حدود ۱۲۲٫۰۹ میلیون واحد بوده است.
چون در حالت عادی کارمزد هر تراکنش روی اتریوم، از جمله انتقال توکن‌های ERC-20 مثل USDT، با اتر پرداخت می‌شود. اگر در کیف پول شخصی‌تان تتر ERC20 دارید اما اتر ندارید، معمولاً نمی‌توانید آن را جابه‌جا کنید.
این مطلب فقط جنبه آموزشی دارد و توصیه مالی یا سرمایه‌گذاری نیست. قیمت ارزهای دیجیتال بسیار پرنوسان است و در معامله با اهرم ممکن است کل مارجین خود را از دست بدهید.